میراث عاشیقی اساساً در حافظه ی عاشیق ها نگه داری می شود هم از این رو برای رسیدن به این هنر، باید حافظه ای نیرومند و تیز داشت. یک ویژگی اساسی شعر عاشیقی، بدیهه سرایی است چرا که بعضی از گونه های عاشیقی مانند دئیشمه(مناظره ی دو عاشیق با زبان شعر و موسیقی) بدون بدیهه سرایی ممکن نیست. ویژگی دوم این اشعار در این است که ارتباطی دوسویه با فرهنگ شفاهی دارند: از یک سو عاشیق هنگام سرودن از آثار غنی و سرشار فولکلوریک پیش از خود بهره می جوید و مایه می گیرد و از دیگر سو، اشعار عاشیق ها پس از سروده شدن دهن به دهن میان مردم می گردد و پس از مدتی بخشی از فولکلور می شود. بنابراین اشعار عاشیق لار بارزترین نمونه ی این نظریه است که می گوید« هرمتنی بینا متنی است» همچنین می توان نتیجه گیری کرد که هر اثر عاشیقی اثری جمعی است.
عاشیق ها برای سرودن شعر خود از وزن های هجایی استفاده می کنند که در ادبیات شفاهی آذربایجان گونه هایی آشنا هستند و اوزان عروضی در این اشعار کاربردی ندارد.
رایج ترین گونه های ادبیات عاشیقی که به صورت هجایی سروده می شوند عبارتنداز:
۱- قوشما که دست کم از سه بند و حداکثر از 7 بند 4 مصراعی تشکیل می یابد و سیال ترین و زیباترین نوع شعر شفاهی است.
۲- گرایلی که مثل قوشما ساخته می شود و در موضوع عشق و حسرت و زیبایی های طبیعت سروده می شود.
۳- بایاتی، نوعی از شعر هفت هجایی چهار مصراعی که موضوع آن را شکوه و هجران و عشق و مضامین اجتماعی تشکیل می دهد و از انواع شعر فولکلوریک به شمار می آید.
۴- تجنیس، که در آن از جناس بسیار استفاده می شود و از گونه های دشوار ادبیات عاشیقی است.
۵- دوداق ده یمز: نوعی تجنیس است که سرودن آن دشوارتر است و باید از ابتدا تا انتهای شعر کلماتی استفاده شود که هنگام ادای آنها لب ها به هم نخورد.
۶- اوستادنامه: این نوع شعر عاشیقی حاوی خطاب های حکیمانه و موضوعات فلسفی و اجتماعی است که در مقدمه منظومه ها گنجانده     می شود و شاعر از آفرینش کائنات،توحید، خلقت انسان، پندهای اخلاقی و اسطوره ها سخن می گوید.
۷- دئیشمه یا مناظره: که از جا لب ترین انواع شعر عاشیقی است.  عاشیق ها هنگام دئیشمه از انواع فرم های شعری خود مانند تجنیس،   قیفیل بند، باغلاما، اوستادنامه، حربه- زوربا و غیره استفاده می کنند .  می گویند در قدیم هنگا می که دو قبیله با هم اختلافی داشتند به جای جنگ و خونریزی عاشیق های خود را به مبارزه و مناظره هم می فرستادند و عاشیق ها طی دئیشمه با هم دیگر به رقابت می پرداختند و در نهایت هر یک از عاشیق ها که می باخت تسلیم دیگری می شد و ساز خود را تحویل می داد و عاشیقی که در مناظره پیروز می شد حکم صادر می کرد و به اختلاف پایان می داد. گاهی دئیشمه حا لتی مسابقه گونه هم داشت و دو عاشیق از هم دیگر سئوالاتی می کردند و با موسیقی و  آواز جواب  می دادند در تاریخ دئیشمه ی شاه اسماعیل با عرب زنگی مشهور است.
۸- مخمس: که هربندی 5 مصراع دارد و گاهی عاشیق ها هر مصراع را دوپاره می کنند و می خوانند.
۹- منظومه: داستان هایی حماسی یا عاشقانه هستتند که در دوران باستان به آن «بوی»1  می گفتند. هر منظومه مرکب از پاره ای نظم و نثر است از معروفترین منظومه های حماسی می توان به «کوراوغلو» و«قاچاق نبی» اشاره کرد.
             ا لبته عاشیق ها گونه های شعری دیگر نیز دارند مانند وجودنامه، دیوانی، توبه نامه، نصیحت نامه و گؤزل له مه.

موسیقی عاشیق لار هم جای بسی تدقیق و تحقیق دارد آهنگ هایی که عاشیق ها ساخته اند با احوال، روحیه ها، مبارزات، پیروزی ها، شکست های قهرمانان منظومه ها تطبیق یافته اند. از آن میان می توان به آهنگ های مشهوری چون: دوبیتی،دیلغمی،ساری تئل، گرایلی، یانیق کرمی، مخمس، جنگی کوراوغلو و ...اشاره کرد.

ادامه دارد

۱ - عاشیق لار- حسین صدیق ۱۳۵۵- انتشارات آذرکتاب صفحه ۲۷